Logo Universiteit Utrecht

Docentensite Ioniserende Stralen Practicum

Stralingsveiligheid

In het Ioniserende Stralen Practicum (ISP) werken de leerlingen met radioactieve bronnen en röntgentoestellen. Hoe zorgt het ISP daarbij voor voldoende stralingsveiligheid?

Stralingsdosis

ISP practicumRadioactieve bronnen en röntgentoestellen zenden straling uit, waardoor leerlingen in het ISP een stralingsdosis oplopen. Zo’n stralingsdosis kan schadelijk zijn. Hoe groter de stralingsdosis is, des te groter de schade kan zijn.

Een stralingsdosis wordt uitgedrukt in de eenheid sievert (Sv). In het ISP lopen de leerlingen een extra stralingsdosis op van 0,0004 mSv (millisievert) in een practicumsessie van twee uur. Deze stralingsdosis is klein vergeleken met de stralingsdosis van zo’n 2 mSv die iedereen in Nederland gemiddeld per jaar oploopt als gevolg van de natuurlijke achtergrondstraling uit het heelal, de bodem, de bouwmaterialen in onze omgeving, de lucht die we inademen, het water dat we drinken en het voedsel dat we eten. Het gaat hierbij overigens om een gemiddeldedosis: afhankelijk van de plaats in Nederland kan deze dosis tweemaal zo klein, maar ook tweemaal zo groot zijn.

De stralingsdosis bij het ISP is ook klein vergeleken met de extra stralingsdosis als de tandarts een röntgenfoto van het gebit maakt: 0,001 mSv. En klein vergeleken met de extra stralingsdosis bij een wintersportvakantie: 0,03 mSv per week. Of bij een vliegreis: 0,005 mSv per uur. De oorzaak van de extra stralingsdosis bij een wintersportvakantie of een vliegreis is de grotere hoogte, waar de natuurlijke achtergrondstraling uit het heelal sterker is.

Vliegreis

De extra stralingsdosis die je oploopt bij het ISP is verwaarloosbaar klein ten opzichte van de extra stralingsdosis bij een wintersportvakantie of een vliegreis.

De stralingsdosis bij het ISP is vele malen lager dan de wettelijke stralingsnormvoor een inwoner van Nederland: maximaal 1 mSv per jaar als gemiddelde over een periode van vijf jaar (waarbij de stralingsdosis door de natuurlijke achtergrondstraling en door medische toepassingen van ioniserende straling niet wordt meegerekend).

Veiligheidsmaatregelen

De extra stralingsdosis bij het ISP is klein omdat er alleen gewerkt wordt met zwakke, afgeschermde radioactieve bronnen en röntgentoestellen. Bovendien gebruikt het ISP ingekapselde bronnen. Dat betekent dat het radioactieve materiaal is ingewalst in metaal of plastic, zodat het niet kan vrijkomen.

Een maat voor de ‘sterkte’ van een radioactieve bron is de activiteit, uitgedrukt in de eenheid becquerel (Bq). De radioactieve bronnen van het ISP hebben een activiteit van gemiddeld 100 kBq (kilobecquerel). Dat is zeer laag, vergeleken met bijvoorbeeld de activiteit van 1 miljoen kBq van in het ziekenhuis voor stralingstherapie gebruikte radioactieve bronnen.

Bij de start van het practicum krijgen de leerlingen van de practicumleider een instructie over veilig werken met de radioactieve bronnen en röntgentoestellen: zorgen voor voldoende afstand, zorgen voor voldoende afscherming en beperken van de tijd dat de radioactieve bron of het röntgentoestel in gebruik is. Deze veiligheidsmaatregelen zijn terug te vinden op de werkbladen die de leerlingen bij het doen van de experimenten gebruiken. En de practicumleider let tijdens de uitvoering van het practicum goed op of iedereen zich ook aan die veiligheidsmaatregelen houdt.

De practicumleider draagt een dosismeter. Daarop is af te lezen hoe groot de extra stralingsdosis tijdens het practicum geweest is.

De radioactieve bronnen en röntgentoestellen van het ISP voldoen aan de eisen van de Arbeidsinspectie, en worden regelmatig gecontroleerd op veiligheid.

Dankzij deze veiligheidsmaatregelen en de professionele begeleiding van de leerlingen door de practicumleiders verzorgt het ISP al bijna 40 jaar zonder problemen het stralingspracticum op een groot aantal scholen voor voortgezet onderwijs in Nederland.

Achtergrondinformatie

Op deze website staat aanvullende informatie over stralingsbronnen, over de bijdrage die ze leveren aan de stralingsbelasting en over de effecten van ioniserende straling.